Terwijl het aantal banen op de terreinen daalt, stijgt het aantal bedrijven. In acht jaar tijd zijn er ruim 260 bedrijven bij gekomen. En ook op het science park en in Boerhaave neemt het bedrijvenaantal flink toe.

Het bijzondere is dat er in dezelfde periode nauwelijks bedrijfsgebouwen bij zijn gekomen. Er zijn geen meters bedrijventerrein meer uitgegeven sinds 2012. Op een paar plekken op het science park na, maar dan vooral buiten de gemeentegrenzen aan de westkant van het park, en dus niet inbegrepen in deze cijferset.
De bedrijvengroei op de terreinen duidt op een andere trend: de opmars van zelfstandigen en ‘micro-bedrijven’. In de onderste tabel geven we voor de tien gemengde terreinen het aantal bedrijven en daarbij behorende aantal banen in vijf groottecategorieën. Dat doen we voor de jaren 2012 en 2020.

Het aantal zelfstandigen is bijna verdrievoudigd, en ook de kleinere bedrijven tot 10 werknemers zitten duidelijk in de lift. En dat begint ook aardig in de werkgelegenheidscijfers door te tellen. Maakten zij gezamenlijk in 2012 nog 12% van het aantal banen uit, in 2020 is dit gestegen naar ruim 20%. Het aandeel van het grootbedrijf is juist geslonken van 42% naar 31%.
Als deze trend zich nog 5 à 6 jaar voortzet dan hebben de zzp’ers en de kleine mkb-bedrijven het grootbedrijf ingehaald in aantal banen.

De trend is het meest zichtbaar op de verstedelijkte terreinen: Rooseveltstraat, de Waard, het Veilingterrein en vooral Lammenschans. Oude bedrijfs- en kantoorpanden waar voorheen één gebruiker zat worden steeds vaker verhuurd aan meerdere kleine bedrijven en organisaties. De terreinen met meer omvangrijke bedrijfskavels en geen of weinig verzamelgebouwen blijven vooral een vestigingsplek van het reguliere mkb en grotere bedrijven.

Overigens is ook de pijlsnelle ontwikkeling van het kleine mkb op het science park spectaculair. In relatieve zin is het banenaandeel ervan beperkt, 3% van totale werkgelegenheid op het park. Maar de waarde ervan voor het park is veel groter. Een belangrijk deel van de innovatiekracht van het park zit bij deze groep starters en kleine nichebedrijven. Daar zit veel talent, ondernemerschap en ruimte om te experimenteren. Het gaat lang niet altijd goed, maar dat hoort bij het ondernemerschap. De grotere spelers op het park maken dankbaar gebruik van de innovatie die er zit, en nemen soms het bedrijf over als de marktpotentie zich heeft bewezen. En in enkele gevallen groeit zo’n kleine innovatieve parel op eigen kracht uit tot een volwassen bedrijf.

We kunnen de opmars van het kleinbedrijf niet precies duiden. Maar een verband met de kenniseconomie is zeer aannemelijk: veel hoogopgeleiden hechten aan professionele autonomie. Ze willen niet meer in loondienst of in een systeemorganisatie werken, maar zelf vorm geven aan hun doelen en klantrelaties.

Een bijkomend gevolg van de opmars van micro-ondernemers en kleinbedrijf is dat Leiden alsnog het gat gaat repareren dat het verdwijnen van de industrie heeft achtergelaten: er komt eindelijk een marktsector van lokale kweek op.

INTERMEZZO – BEDRIJFSPROFIELEN

Het feitenmateriaal in dit document laat zien dat de Leidse bedrijventerreinen zich onderscheiden van terreinen elders in het land. Ze hebben een hoge arbeidsdichtheid, kennen een intensief gebruik van de ruimte en trekken ‘up-market’ bedrijvigheid aan. De ontwikkeling van Leiden tot een hoogopgeleide kennisstad is niet aan de terreinen voorbij gegaan. Zeker, er wordt nog steeds volop geproduceerd, gehandeld en gebouwd door de bedrijven op de terreinen. Maar steeds vaker in de context van specialisaties, bijzondere producten, kennisopbouw en verknoping met internationale markten.

Om die feitenanalyse te begeleiden hebben we in dit korte intermezzo 12 kleine bedrijfsprofielen opgenomen. Het gaat om een selectie van bijzondere bedrijven gevestigd op één van de gemengde bedrijventerreinen. De lijst laat zich moeiteloos uitbreiden met nog eens twintig bedrijven maar daar gaat het nu niet om. De twaalf profielen laten al goed zien hoe die Leidse specialisatie er in de praktijk uitziet.

Langezaal & Inniger – gevestigd op bedrijventerrein De Waard – is een elektrotechnisch installatiebedrijf. Het bestaat sinds 1905 en is een vierde generatie familiebedrijf, met omstreeks 25 arbeidsplaatsen. Het werkt vooral voor de binnenlandse markt en doet veel op de Leidse thuismarkt: sciencepark, musea, waterstaat, gemeente. Naast installatiewerk in deze gecompliceerde omgevingen (besturingsinstallaties, complete elektrotechnische installaties, datanetwerken en CCTV-systemen), heeft Langezaal & Inniger sinds de jaren zestig een bijzondere naam opgebouwd als leverancier van systemen om bruggen op afstand te bedienen, in Nederland en België.

Een referentieproject: renovatie van de Leidse Churchillbrug

Het bedrijfspand van Schulpen Schuim aan de Zaalbergweg

Schulpen Schuim – gevestigd op bedrijventerrein Roomburg – produceert sponzen. Het bedrijf is in 1951 opgericht in Leiden en legde zich aanvankelijk toe op de productie van snijmachines voor foam. Momenteel is het bedrijf in 11 branches actief en onder het eigen merk Multy produceert het bedrijf sponzen, schoonmaakdoeken en handschoenen voor de internationale markt. Van de 500 werknemers wereldwijd werkt circa 1/6 op bedrijventerrein Roomburg.

Dimarco – gevestigd op industrieterrein Roomburg – maakt prototypes, schaalmodellen en maquettes. Het bedrijf is in 1993 gestart en heeft zich ontwikkeld tot een allround specialist voor de zakelijke markt. In de werkplaats worden kleine series geproduceerd van twee tot enkele honderden stuks. Met een compact technisch team kan het bedrijf inspelen op veel verschillende vragen. Er wordt geproduceerd met een mix van traditionele en moderne technieken, waaronder 3d-printing, lasersnijden en vacuüm vormen.

Infradata heeft awards gewonnen waaronder FD Gazellen

Nomios is een cybersecurity en netwerkbedrijf gevestigd op bedrijventerrein Roomburg. Het bedrijf is in 2004 gestart onder de naam ‘Infradata’. Vanuit het hoofdkantoor in Leiden heeft Infradata zich expansief ontwikkeld tot een internationale marktspeler. Grote bedrijven over de hele wereld maken gebruik van de IT-kennis van het bedrijf. Recent kondigde het bedrijf aan de Europese expansie voort te zetten onder de internationale merknaam Nomios. Wereldwijd werken er nu ruim 500 personen bij Nomios waarvan enkele tientallen op de Roomburg-locatie.

Op bedrijventerrein De Waard is conceptontwikkelaar ‘Doorgedraaid’ gevestigd. Het bedrijf ontwerpt decors, lichtshows, visualisaties en werkt voor de zakelijke markt waaronder festivalorganisatoren. Met een compact team staat ‘Door gedraaid’ haar opdrachtgevers bij met een op maat gesneden ontwerp inclusief de uitvoering ervan. Een deel van de opgebouwde decorstukken en rekwisieten worden te huur aangeboden.

Aankleding van festival door Doorgedraaid

De West Coast Supply Group is een internationale groothandelaar actief in meer dan 75 landen. Het hoofdkantoor is gevestigd op de Admiraal Banckertweg op bedrijventerrein De Waard. Het bedrijf bestaat sinds 1975 en is een specialist in transport, logistiek en douane-overgang van ‘fast moving consumer goods’. Het bedrijf groeit expansief (meer dan 100 werknemers) en heeft diverse vacatures uitstaan. Het gaat vrijwel uitsluitend om hooggeschoolde functies met vraag naar ict-kennis, verkooptalent, gecijferdheid en meertaligheid.

De Roosevelt kliniek – gelegen op het gelijknamige bedrijventerrein – bedient vele cliënten met medische specialistische zorg op het gebied van gynaecologie en dermatologie. De privékliniek is erkend door het Ministerie van VWS en beschikt over diverse kwaliteitscertificaten. De specialisten van Roosevelt staan in relatie met het academische werkveld. Ze geven cursussen, participeren in wetenschappelijk onderzoek en publiceren regelmatig in internationale vakliteratuur.

Tekst

De SloosGroep is een familiebedrijf actief sinds 1956 en gevestigd op bedrijventerrein De Waard. Het bedrijf is groot geworden in de grond, straat- en rioleringswerkzaamheden. In de afgelopen 15 jaar is gestaag gebouwd aan drie nieuwe bedrijfsonderdelen. De verkoop van sierbestrating, tegels en andere tuinaccessoires aan consumenten onder de naam Steenplaza (1). Het op maat ontwerpen en maken van kasten, keukens en complete (bedrijfs-)interieurs onder de naam De Waard Maatwerk (2). En de verkoop van een eigen productlijn van reinigingsmiddelen voor buitenbestrating (3).

Op bedrijventerrein Merenwijk is al sinds 1989 drukkerij America gevestigd (voorheen studio America). De drukkerij levert al twintig jaar printproducties, vaak in groot formaat en geprint op een grote variëteit aan materiaal. Het Leidse bedrijf heeft een internationale klantenkring opgebouwd maar levert ook nog op lokaal niveau (voor Naturalis, ZZ Leiden). Een spin-off van America is het bedrijf Matrixframe, gevestigd op hetzelfde terrein. Matrixframe maakt grote ‘frames’ van kunststof biezen met gaaf drukwerk op stretchstof. In Leiden zit het hoofdkantoor en in de V.S. – een belangrijke afzetmarkt – staat een nevenvestiging.

Een frame van Matrixframe in het stadion van NBA ploeg the Hornets

Tekst

Het high-end metaalbedrijf Meester Techniek is gevestigd op bedrijventerrein De Waard. Het bedrijf produceert precisieproducten voor de luchtvaart, bioscience, zorg, verfindustrie en scheepvaart. Van robotica toepassingen voor medici in opleiding tot aan onderdelen voor flight simulatoren. In de bedrijvenloods werken 40 technici met de modernste machines en precisie-apparatuur. Het bedrijf biedt ieder jaar een aantal stageplekken aan voor technische mbo-studenten.

Op bedrijventerrein Westwal in de Stevenshof is Leiden Probe Microscopy (LPM) gevestigd. LPM is een nanotech-bedrijf en een spin-off van de afdeling Natuurkunde van de Universiteit Leiden. Academici en mbo-instrumentmakers ontwerpen en produceren er hightech onderzoeksapparatuur dat wordt gebruikt in de academische wereld. Met de apparaten van LPM zijn academici in staat tot op atomair niveau onderzoek te doen naar oppervlaktes en moleculen. En dat onder extreme omstandigheden (hogedruk, hoge temperaturen).

Beeld uit de werkplaats van Jilleba

De glas- en loodspecialist Jilleba is gevestigd op het bedrijventerrein Amphoraweg (ook wel Tussen Rijn en Rail). Het familiebedrijf bestaat sinds 1938 en is gespecialiseerd in monumentale glasrestauraties: glas in lood en isolatieglas in monumentale panden. De afzetmarkt is later uitgebreid met het leveren van hardglas aan de bouwsector (douchewanden, spiegels, schuifpuiglas).